Je kent het vast wel: het is net voor een reces en je hebt deadline na deadline. Je wil alles gedaan krijgen. Het liefst heel netjes, maar soms is het beter om nu voor een rapportcijfer 6,5 te gaan om later te verbeteren, dan om niet klaar te zijn. Dit zijn de momenten waarop ik weleens mijn doelen aan me voorbij liet gaan. Iedereen vindt ergens iets van; dít moet juridisch toch net iets anders en dát kan politiek voor vragen zorgen. Allemaal belangrijk natuurlijk. Maar als je niet oppast, raak je verstrikt in een woud van meningen en moetjes. Het werk verandert dan stiekem in het afvinken van hokjes en halen van deadlines. En ondertussen kijkt de bestuurder juist naar mij – de adviseur – om een duidelijk pad te slaan.
‘Ik moet een kompas hebben,’ dacht ik.
‘Iets wat me langs de bomen leidt wanneer ik het bos niet meer zie’.
Dat is wanneer ik diep begon na te denken over een eigen visie waarmee ik zorg dat ik me altijd focus op impact. Een visie die me richting geeft in de chaos, zodat ik niet verdwaal in outputgedachten, procedures en haastige spoed. Zo kwam ik bij de zorg achter de vraag; de échte reden waarom ik doe wat ik doe.
We maken beleid omdat we ons zorgen maken om elkaar.
Op ontdekkingsreis: Waarvoor besta ik?
Om te kunnen weten waar ik heen moet, moest ik eerst weten waarom ik ook alweer op pad was. Waarom bestaat het vak van beleidsadviseur eigenlijk? ‘Om beleid te maken’ was natuurlijk geen verzadigend antwoord. Dus groef ik dieper.
Waarom maken we sociaal beleid?
Waarom houden we het niet op het minimale?
Waarom blijven we nieuwe dingen verzinnen?
In het begin kwam ik met de gebruikelijke antwoorden. Over maatschappelijke kosten en baten, internationale mensenrechtenverdragen, veiligheid et cetera. Maar hoe langer ik daarover nadacht, hoe duidelijker het werd dat al die rationele argumenten dezelfde wortel delen.
We maken beleid omdat we ons zorgen maken om elkaar.
Opeens kregen mijn vragen duidelijkere antwoorden.
Waarom maken we sociaal beleid? → Omdat we ons zorgen maken om ons eigen en elkaars mogelijkheid om in de samenleving mee te doen.
Waarom houden we het niet op het broodnodige? → Omdat we het erg vinden als de afstand tussen elkaar groot is.
Waarom blijven we nieuwe dingen verzinnen? → Omdat we willen zorgen dat we in deze snel veranderende wereld elkaar blijven beschermen.
Of je je nu zorgen maakt om de financiële gevolgen van sociale problematiek, om de veiligheidsaspecten of om de stress die het bij mensen veroorzaakt: zorgen maken om betekent zorg willen dragen voor.
Met de zorg achter de vraag verleg je de focus van het acute vraagstuk naar de maatschappelijke opgave. Hiermee wordt het duidelijk wanneer je nu écht maatschappelijke impact maakt.
De weg navigeren met de zorg achter de vraag
Alles wat we op het gebied van beleid doen, doen we vanuit zorgen. Niet voor de cijfers. Niet om vakjes af te vinken.
Maar die zorgen zijn niet altijd eenduidig. Ze kunnen ook botsen. Denk aan een situatie waarin het college zich veel zorgen maakt om het budget, terwijl de raad zich vooral zorgen maakt om de impact in de maatschappij. Het is dan belangrijk om tot de kern te komen. Je blijft dan niet hangen in eendimensionale vragen als:
• Wat is het meest belangrijk voor dit jaar?
• Welke juridische zorgen zijn er?
• Waar maakt de uitvoering zich zorgen om?
Je graaft dieper. Tot je de laag bereikt waar de wortels liggen: naar aanleiding van welke zorgen is de opgave ontstaan?
Om dit altijd expliciet te maken, voegde ik een stap toe aan mijn probleemverkenningen.
Van vraagstuk naar impact in drie stappen
Neem als voorbeeld een verkenning naar een regeling waarmee mensen met een laag inkomen fietsen kunnen krijgen.
Stap 1 – De vraag scherp krijgen
De vraag is concreet en meetbaar. Hiermee definieer je welke output nodig is. Bij ons fietsvoorbeeld kan de vraag luiden: ontwikkel een nieuwe regeling waarmee de gemeente per jaar 100 fietsen kan uitgeven aan mensen met een laag inkomen.
Stap 2 – De context begrijpen
Met de welbekende vragen achter de vraag ontdek je wat er écht speelt en hoe de context eruitziet. Hoe verhoudt de vraag zich tot bredere doelen? Welke belangen en zorgen leven er bij verschillende stakeholders? Deze vragen zijn als wortelvertakkingen: sterk, robuust en een onlosmakelijk onderdeel van een geheel.
En dan nog stap 3 – Het achterhalen van de zorg achter de vraag
Bij de zorg achter vraag stel je vragen om erachter te komen waarom wij als samenleving de opgave als een probleem ervaren. Vragen als ‘waarom maakt de samenleving zich zorgen om de doelgroep?’ en ‘waar zijn we bang voor als we niets doen?’.
Een crue samenvatting van die vragen zou zijn: why do we care?
De antwoorden hierop zijn minder technisch en raken meer het gevoel en de waarden van de samenleving. Bij de fietsenregeling kan dat zijn:
- We vinden het erg dat mensen zelfs voor kortere afstanden geld moeten betalen voor het openbaar vervoer, omdat ze niet met de fiets kunnen.
- Een fiets voelt als een basisvoorziening in de Nederlandse cultuur en we vinden het problematisch als mensen daar structureel van worden uitgesloten.
Deze vragen stel je aan jezelf, de bestuurder en stakeholders die dicht bij de samenleving staan. Zo kun je vanuit verschillende invalshoeken de gemene deler vinden.
Met de zorg achter de vraag verleg je de focus van het acute vraagstuk naar de maatschappelijke opgave. Hiermee wordt het duidelijk wanneer je nu écht maatschappelijke impact maakt. In ons fietsvoorbeeld is dat niet als het quotum van 100 fietsen wordt behaald, maar wanneer:
- Inwoners minder afhankelijk zijn van openbaar vervoer (voor kortere afstanden);
- Inwoners meer connectie voelen met de maatschappij doordat ze kunnen fietsen.
Andersom worden ook de maatschappelijke risico’s van niets doen zichtbaar: extra kosten aan OV voor financieel kwetsbare inwoners en een gevoel van afstand tot de samenleving.
Altijd goed voorbereid op pad
Met mijn nieuwe kompas trotseer ik de bossen met veel meer zekerheid. Niet omdat het werk eenvoudiger wordt – dat zeker niet! – maar omdat mijn pad helderder is. Ik merk dat ik mezelf makkelijker kan terugfluiten wanneer ik verzeild dreig te raken in outputgerichte denkwijzen. En dat ik bewuster kijk naar de impact op de mensen voor wie ik mijn werk doe.
Ik raad iedereen aan om stil te staan bij de zorg achter de vraag. Want voor mij begint goed beleid daar: waar de wortels ontstaan en richting geven aan het bos boven de grond.
Roept deze post vragen bij je op of wil je sparren? Mail me via info@socialsolutions.nl
